3 nhóm vật liệu


Nguồn: diễn đàn Cây Cảnh Việt Nam
Chủ đề: Từ abc, phần 6: ĐẤT TRỒNG BONSAI
Chủ biên: hqvuhototbung
Bài viết được biên tập dựa trên nội dung bản đăng lại của: dungvan
Cùng với các ý kiến trích dẫn từ: le-petit, thienhai, tmt_arc


Mình mời các bạn xem chi tiết hơn về các loại đất đá. Từ đó, chúng ta có thể thấy rõ mỗi loại đất đá các bạn gặp “hàm chứa” vai trò nào trong 4 vai trò mình nêu ở phần trước:

  1. Tăng diện tích mặt ẩm để rễ tiếp xúc.
  2. Chứa nước đủ duy trì ẩm độ suốt 1 quãng thời gian giữa 2 lần tưới. (12 tiếng, 24 tiếng, 48 tiếng…)
  3. Giữ ấm, tối, sạch cho rễ sống.
  4. Giúp rễ tỏa mức phát triển nhờ tính bén cạnh của hạt sạn (đất).

Từ ý niệm căn bản: mọi “hạt” trong chất trồng bonsai sẽ đều không dễ tan ra khi ngấm nước, mình đề nghị chúng ta chia các loại hạt này thành 3 nhóm:

– Nhóm không thấm nước
– Nhóm vô cơ thấm nước
– Nhóm hữu cơ (thấm nước)

Nhóm “hạt đất” không thấm nước

Khi nói “hạt đất” không thấm nước là các bạn có thể liên tưởng ngay tới 2 thứ thường gặp nhất: cát và đá sạn.

Điều đó có nghĩa là những vật liệu này “chỉ ướt” chút xíu mặt ngoài hạt chứ không hề có nước ngấm vào bên trong hạt. Thế nên, trên lý thuyết, lớp nước áo bên ngoài này sẽ khá chóng khô.

Câu hỏi đặt ra:

  1. Tại sao ươm hạt trong cát 100%, cây con dễ thối rễ?
  2. Tại sao đá nham thạch (khó thấm nước) lại rất lâu khô khi làm đất trồng?

Bạn nào trả lời được không?

le-petit
Các vật liệu có mật độ cao, không thấm nước như cát, đá vụn… sẽ chứa nước ngoại hạt, do đó chiếm chỗ của Oxy nên dù nhanh mất nước nhưng cây non thiếu khí dễ bị thối rễ.

Các vật liệu có độ xốp nhất định chứa nước nội hạt nên lâu no nước nhưng hút nước vào nội hạt nên thông thoáng, và do chứa nước nội hạt nên giữ ẩm lâu.

thienhai
Đá nham thạch thì có nhiều lỗ li ti giữ nước ở đó. Nước chủ yếu bốc hơi ở bề mặt, trong lòng chất trồng nước thoát ra chủ yếu nhờ vào trọng lực hạt nước chảy đi mà nước có lực căng bề mặt, nó giữ nước lại bề mặt hạt cát rất khó chảy xuống hết. Do đó cát giữ nhiều nước gây thối rễ, nham thạch thì rất lâu khô.

Cây Thông nhỏ trong đá nham thạch của con cũng ít khi cần tưới.

Hôm trước con thấy người ta làm giá bằng cát ở miền trung, khoái quá lấy cát ra làm thử chậu nhưng giá lên bị thối, giờ nghĩ lại có lẽ con đã hiểu rồi, người ta làm trên bãi cát nước rút dần xuống dưới lớp cát sâu hơn. Còn trong chậu nó luôn giữ lượng khá lớn nước.

Những ý các bạn đưa ra hết sức đúng đắn.

Quả là trọng lực vốn để lôi nước xuống (thoát khỏi chậu trồng) đã không thắng nổi sức mao dẫn và súc liên kết của các phân tử nước nằm ở vỏ ngoài hạt cát, hạt nham thạch. Do đấy, nước cứ nằm yên ở đó. Nước ấy sẽ chỉ còn 2 đường để rời khỏi đất: bốc hơi vào không khí, hoặc được rễ cây hút lấy.

Một câu hỏi khác đặt ra trong trường hợp này:

Có cách nào giúp nước rời khỏi khối cát 100% ở chậu trồng (ngoài việc bốc hơi và rễ cây hút)?

tmt_arc
Chắc dùng tới dây mồi và lấy que chọt lỗ cho cát trong chậu quá chú ơi…

Quá đúng. Sao bạn sáng ý quá vậy!

Bạn nào cần biết thêm chi tiết về dây mồi để:

Tưới nước cho cây
hoặc:
Thoát nước cho đất chóng ráo;

xin vui lòng tìm đọc 2 bài trên, trích dẫn trong chủ đề: Chia sẻ kinh nghiệm trồng Thông đen Nhật Bản.

Trở lại vấn đề với các chất liệu không thấm nước (mình gọi tắt là “Không thấm”). Rất nhiều thứ vật liệu dùng trong Bonsai mà đa số các bạn biết sẽ thuộc nhóm không thấm nước này:

– Cát
– Đá dăm
– Sỏi
– Nham thạch
– Perlite (đá trân châu)

Ba vấn đề thường chúng ta nên đặt ra khi dùng các loại đá không thấm nước này:

  1. Trọng lượng: coi chừng loại đá, cát nặng gây ép rễ.
  2. Hạt độ: nếu tỉ lệ lớn (nhiều cát quá chả hạn) và hạt độ nhỏ (dưới 2mm) có thể giữ nước lâu.
  3. Độ bén cạnh: cạnh tròn như viên sỏi là không giúp rễ phát.

(Chúng ta sẽ bàn các vấn đề trên kỹ hơn sau phần chia nhóm vật liệu).

Nhóm vô cơ thấm nước

Xin lưu ý: từ ngữ vô cơ dùng ở đây dùng để chỉ những vật liệu không bị hư thối (vì vi khuẩn) theo thời gian.

Đây có lẽ là vật liệu chủ yếu cho đất trồng bonsai. Đó cũng là lý do chúng ta sẽ thấy nhóm vô cơ thấm nước này thường chiếm tỉ lệ trên 50% trong các chất trồng bonsai.

Nếu liệt kê ra thì vô số:

– Đất phù sa nung (Việt Nam)
– Đất vườn, ruộng nung (Việt Nam)
– Đất sét nung (Akadama Nhật)

– Đá diatomite
– Đá thấm thủy (có thể là đá Tufa)
– Darudo (đất rừng đốt): của bạn Trungdunggialai

Tức là ngoài một số đá có độ xốp hút được nước (giữ nước) trong tự nhiên như Tufa rock, đá diatomite… nếu chúng ta dùng những loại đất: đất sét, đất thịt, phù sa… chuyển thành hạt mịn khô, sau đó phun nước và vo viên rồi đem nung, chúng ta sẽ có những viên đất vừa xốp (hút, giữ nước) vừa chậm tan rã.

Dĩ nhiên, nếu vo tròn, những loại đất hạt cứng này sẽ chỉ còn vướng chuyện “thiếu tính bén cạnh”. Chứ còn những vấn đề: nhẹ, thoáng, không hư thối, giữ nước… gần như tuyệt hảo.

Nhóm hữu cơ

Nhóm vật liệu hữu cơ có lẽ thường được các bạn bên Việt Nam dùng khá nhiều.

Một khi đã giữ ý niệm: đất đai cần lưu trữ đủ “dưỡng chất” cho cây là chúng ta hay nghĩ ngay đến “chất hữu cơ”. Tệ hơn nữa, rất nhiều bạn còn trộn luôn cả “phân hữu cơ” vào đất cho “giàu dinh dưỡng”!

Có vẻ như lúc nào các bạn ấy cũng sợ cây nó đói, thiếu ăn?

Mà rõ ràng là cái điều: đất trồng cần nhiều “chất dinh dưỡng” cho cây xanh tốt là chuyện quá đương nhên cho mọi người khi trồng cây. Trồng cây ngoài đất thì hẳn là hầu như luôn đúng (phân hữu cơ khó làm cháy rễ thì hầu như ai cũng biết).

Còn đưa phân hữu cơ vào cây trồng chậu?

Hầu như 10 quyển sách chỉ dẫn trồng bonsai thì cũng phải đến 9 quyển đề cập đến chuyện: trộn đất (phân hữu cơ), bón lót, bón phân hữu cơ cho cây trồng.

Chuyện trong sách thì chắc chả sai? Chúng ta thường nghĩ vậy phải không?

Chuyện sai đúng về vấn đề trộn hữu cơ vào đất trồng thì chắc khỏi cần bàn ở đây. Tuy nhiên, một số ý niệm về đất trồng bonsai mà chúng ta đặt ra ở trên:

  1. Tăng diện tích mặt ẩm để rễ tiếp xúc.
  2. Chứa nước đủ duy trì ẩm độ suốt 1 quãng thời gian giữa 2 lần tưới. (12 tiếng, 24 tiếng, 48 tiếng…)
  3. Giữ ấm, tối, sạch cho rễ sống.
  4. Giúp rễ tỏa mức phát triển nhờ tính bén cạnh của hạt sạn (đất).

Nếu được chấp thuận và tuân thủ (đặc biệt ở mục 3: sạch) thì khi đưa chất hữu cơ vào đất trồng, chúng ta cần tránh tình trạng gây thối, rữa, tạo mùn cho đất trồng. Đặc biệt là khi tỉ lệ chất hữu cớ trên mức 10% đất trồng chậu.

Nghĩa là sự có mặt của các chất hữu cỡ rất dễ gây nguy hại đất trồng bonsai bởi tính dễ thối rữa của nó trong chậu do ngậm nước lâu, nhiệt độ đất trong chậu dễ tăng cao (giúp vi khuẩn phát nhanh). Tức là: lợi bất cập hại.

Đó là chúng ta chưa đặt vấn đề về “sinh mạng rễ cây”: khuẩn căn.

Loại khuẩn căn này (Mycorrhizae – nấm vú em) thường chỉ dễ sống và phát triển ở vùng đất nghèo “chất dinh dưỡng”, đặc biệt là vùng đất nhiều đạm thì càng khó cho chúng phát triển. Cạnh đó, nếu đất sạch, không có mặt khuẩn kỵ khí (gây thối) thì khuẩn căn mới có thể sống.

Vì những lý nêu trên, trong bài viết của Harry Harrington, anh ta đề cập đến vật liệu hữu cơ là những miếng vỏ cây. Là vỏ cây, chúng gần như là “chất trơ” và chỉ giữ nhiệm vụ “giữ ẩm” lâu cho đất trồng. Đương nhiên là vỏ cây thì sẽ mục nát theo thời gian, tuy nhiên trong 2-3 năm thì phần lớn những vỏ này cũng vẫn còn nguyên hình dạng.

Còn như chúng ta dùng những loại vỏ vụn hữu cơ như: trấu (vỏ thóc), xơ dừa… tuy chúng là những vật liệu lâu bị mủn nát, nhưng bất lợi là chúng thường có tiết diện quá nhỏ, dễ bị ép chặt (nhất là với loại đất cát nặng). Chứ còn như trấu mà trộn vào đất tro (như đa số các nhà vườn dùng cho hoa kiểng) thì tơi xốp, nhẹ nên đất khó bị nén, rễ dễ phát.

Chúng ta có thể tạm thời gom 3 nhóm vật liệu nêu trên vào một bảng tương tự như sau.

Phân loại hạt đất

Bây giờ vấn đề từng bước cho mỗi bạn khi đặt vấn đề đất trồng là tự chính bạn đặt câu hỏi và cũng tự “tạm”trả lời:

  1. Đất trồng cho loài cây gì? lá bản, lá kim, lá lớn, lá nhỏ…
  2. Đất trồng cho cây phôi (cần phát mạnh) hay cây thành phẩm (phát chậm)?
  3. Vùng bạn ở khí hậu và thời tiết thế nào? ẩm độ ngày đêm, nhiệt độ chênh lệch ngày đêm…
  4. Vị trí đặt cây? sân thượng không giàn che, sân trước nhà, ngoài vườn, dưới cây lớn…
  5. Cách tưới? Ngày 1 lần, nhỏ giọt …

Hễ bạn có thể trả lời cho mỗi loài cây của bạn 5 câu hỏi trên, chắc chắn bạn có thể trộn ra thứ đất trồng hợp với cây bạn có. Dĩ nhiên là với loại vật liệu quanh khu vực bạn ở, nếu bạn biết cách và chịu khó thực hiện biến vật liệu đó ra đất trồng bonsai.

Có bạn nào đủ can đảm thử lập lại 5 câu hỏi trên và trả lời. Nếu bạn làm, mình sẽ giúp bạn quy đổi từ câu trả lời (cho 5 câu hỏi) ra loại hỗn hợp đất trồng cho cây bạn nêu.

Xem tiếp bài trong chủ đề Một số thử nghiệm >>
<< Đất trồng gồm những gì là tốt?
You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply