Đất trồng và pH


Nguồn: diễn đàn Cây Cảnh Việt Nam
Chủ đề: Từ abc, phần 6: ĐẤT TRỒNG BONSAI
Chủ biên: hqvuhototbung
Bài viết được biên tập dựa trên nội dung bản đăng lại của: dungvan
Cùng với các ý kiến trích dẫn từ: dungvan, nguyenquanghung, hoang.htc, GioNui

dungvan
Cháu nhớ là dạo trước, chú có thử nghiệm việc tìm cách hạ độ pH của loại vật liệu nào đó xuống để phù hợp cho việc trồng những cây ưa tính chua, ví dụ như Đỗ Quyên, Maple, JBP,…. Thử nghiệm đó sao rồi ạ?

Quả là hồi xưa, mình thích tìm tòi và mong khám phá “bí quyết” đất chua. Thế nên bày đủ trò. Mua máy đo pH loại đắt tiền (hơm trăm USD).

Cuối cùng mới khám phá ra: cây nó cũng như người.

(Cả chục năm nay chả đụng gì tới cái máy đo này!)

Sở dĩ mình trả lời bạn Dungvan: cây nó như người, khi bạn Dungvan hỏi về những thử nghiệm đất đai để tạo loại đất hợp với những giống cây ưa đất chua (a-xít), vì thử mãi rồi mình mới thấy những chuyện khá đơn giản về sự sống.

1. Ăn uống

Giả như bạn Dungvan thích ăn canh chua chả hạn. Bởi thế, những bữa cơm có canh chua, bạn Dungvan ăn nhiều hơn được một chút, vì thường thấy ngon miệng hơn. Vì lý do nào đó, một thời gian không có canh chua, bạn vẫn ăn uống (vẫn sống) tuy có kém ăn chút xíu, lâu rồi cũng quen.

Cây cối cũng có khả năng “gia giảm mức pH”. Những cây thích đất chua, như Đỗ Quyên, chính ví ở đất có pH = 5,5 – 6 ấy, những nguyên tố hoặc phân tử dạng ion mà cây Đỗ Quyên cần nó dễ hòa vào nước mức pH = 5-6. Nhưng nếu chúng ta không khéo, để pH<5, nguyên tố Sắt (Fe) lại không được nhả cho Đỗ Quyên = lá dễ vàng!

Thế nên, thoạt nghe thì thấy pH quá là quan trọng cho việc ăn uống của cây cối; nhưng trên thức tế thì cây nó có thể tự “điều chỉnh” (mức độ tùy cây), miễn là đừng đột ngột quá. Và mức trung bình cho hầu hết các cây từ Đỗ Quyên tới Sanh Si là pH = 6-7,5. Đó chính là mức pH chúng ta thường gặp ở nước máy đô thị.

Cho nên, cuối cùng thì, tưới bằng nước máy (mà biết tưới và loại đất trồng thoáng) thì hầu hết cây cối đều ổn.

2. Đất trồng và pH

Trên lý thuyết trồng trọt ngoài đất vườn (ruộng), mỗi loại đất hàm chứa một mức pH nào đó tùy điều kiện thổ nhưỡng. Và dĩ nhiên, người ta tìm đủ cách cải tạo đất trồng, tỉ như thêm vôi cho đất bớt chua, hay thêm lưu huỳnh cho đất thêm chua (đỡ kiềm).

Thì cũng vẫn chuyện mình mới đề cập ở trên, đất chua hay đất kiềm thì những loại muối khoáng nào đó cây thích xài dễ được hay khó được giải phóng khỏi đất cho rễ cây dễ lấy. Nhờ thế, cây dễ xanh tốt hơn.

Thế nhưng trồng cây trong chậu bonsai thì lại không hẳn như vậy. Tại sao?

Đất trồng bonsai không phải là “khu vực ngậm nước” cho rễ như đất ngoài vườn. Nghĩa là chúng ta dùng “hạt đất” dạng trung hòa là chính. Chuyện pH là do nước tưới trực tiếp vào rễ. Thế nên, bạn cứ nhớ lại phương pháp trồng “thủy canh”, nếu bạn dùng nước máy tưới bình thường cho cây thì chả phải bận tâm lắm đến pH.

Còn như bạn Dungvan hay bạn nào vẫn cảm thấy không yên tâm cho Đỗ Quyên (một giống vốn thích pH thấp cỡ 5,5-6 = không ưa chất vôi), thì bạn cứ việc ra tiệm thuốc Bắc mua 100gr Huỳnh hoàng (Lưu Huỳnh) về rải như rắc tiêu trên mặt đất là đất trồng sẽ từ từ chua ngay.

Mình nói như trên không phải ý là “không quan tâm đến độ pH ở đất trồng bonsai”.

Vấn đề là nếu nước tưới có pH > 7,5 như bên tiểu bang California này thì mới phải để ý một chút về thêm peatmos hay vỏ cây giúp giữ pH < 7, chứ còn như bên nhà, mình thấy chuyện pH ở đất bonsai chỉ nên để ý chút xíu cỡ 10% cho vài loại cây đặc biệt. Tức là chuyện nước tưới và cách tưới (để nước trong hạt đất trồng luôn thay đổi) mới là chuyện chính yếu.

3. pH ở đất sét nung

(Akdama, Kanuma, Darudo, phù sa nung…), Diatomite, nham thạch…

Hẳn là các bạn đọc cái tiêu đề phụ ở trên sẽ thấy buồn cười. Buồn cười vì mới ở mục 2 thấy nói: không bận tâm lắm đến pH đất trồng, nhưng sao lại nêu pH ở đây.

Chuyện là thế này: pH cứ coi như độ chua của nước đi. Thế thì khi cho một loại đất: thí dụ viên đất sét akadama khô vào nước nguyên chất trung tính (pH=7), chúng ta chờ một thời gian ngắn. Sau đó, đem viên đất này ra đo xem pH của nước trong lòng viên đất đó tăng giảm ra sao.

Nếu vì lý do “trao đổi” nào đó của nước trung tính với viên đất, một ít H+ trong nước tăng lên, chúng ta bảo:

– Viên đất sét akadama này có pH nhỏ hơn 7 (tức là nghiêng về chua).

Nói điều này là để những bạn nào hồi nào giờ trồng cây mà không để ý gì đến độ chua của đất sẽ dễ hiểu được: thế nào là đo pH trong đất.

Ngoài việc giải thích pH của các vật liệu đất trồng bonsai như trên, mình cũng muốn nhắc lại điều đã nêu: gần như đất trồng bonsai ở mức trung tính thì việc dùng loại nước có pH tương hợp với cây sẽ dễ dàng hơn cho mục đích cây dễ lấy chất dinh dưỡng.

Thế nhưng trên thực tế, sự việc lại không chỉ như vậy.

Cho dù đất trồng xốp, nước tưới có pH thích hợp, nhưng vẫn có thể cây cối khó lấy được chất dinh dưỡng cần thiết (dù những chất dinh dưỡng này đã được hòa trong nước tưới).

Giả sử như vầy:

  • Cây A1 trồng trong chất trồng xốp vô cơ thấm nước V1.
  • Cây A2 trồng trong chất trồng xốp vô cơ thấm nước V2.

Cả hai cây đều được tưới bằng nước có pH hợp với cây A1 và A2. (A1 và A2 là hai cây cùng giống cùng loài, cùng tuổi, hệt nhau.)

Như vậy, chỉ có chút khác nhau về chất trồng:

V1: đá xốp chủ yếu là từ đất sét nung nhẹ.
V2: đá xốp khoáng (như Diatomite) đã nung.

(Cũng giả sử cả 2 loại V1 và V2 đều có độ giữ nước tương tự nhau).

Như vậy, câu hỏi là:

Lý do gì đã khiến cây A1 dễ lấy dinh dưỡng từ nước tưới hơn cây A2?

Hoặc:

Khác biệt gì giữa đất sét nung (nhẹ) với Đá khoáng (diatomite) khiến chuyện rễ lấy dinh dưỡng từ nước khác nhau?

nguyenquanghung
Tôi đã từng thấy rất nhiều chậu Nguyệt Quế thay hoàn toàn bằng diatomite.

Kết quả: Lá vàng, héo dần, bị mất nước vì cây không tranh nổi độ hút ẩm với Diatomite.

hoang.htc
Em có câu hỏi ngu là xứ Ôn đới nó giống xứ Nhiệt đới không anh?

nguyenquanghung
Hình như là xứ nhiệt đới nóng hơn xứ ôn đới đó em. Hi…

hoang.htc
Bởi zậy, lấy chỗ này áp dụng chỗ kia e là hơi khó!

Theo mình thấy thì ý bạn hoang.htc cho việc này là không phải rồi. Nhiệt đới hay ôn đới gì thì dùng Diatomite 100% cũng sẽ dễ có hiện tượng như bạn nguyenquanghung đề cập. Chúng ta nên lưu ý hỗ tương nhiệt độ và ẩm độ không khí.

Trường hợp bạn Nguyenquanghung đề cập trên đây về Nguyệt Quế với đá Diatomite là một bằng chứng cho thấy:

  • Không một đá khoáng nào mà mình ên nó có thể giúp mọi loài cây sống tốt.
  • Đó là lý do chúng ta nên tạo một hỗn hợp chất liệu với mức gia giảm tùy loài cây.

Thứ nữa, vấn đề bạn Nguyenquanghung nêu ở trên là chuyện riêng về nước trong chất trồng. Câu hỏi mình nêu ở đây:

Chất dinh dưỡng trong nước được cây lấy như thế nào giữa 2 loại chất trồng: đất sét và đá khoáng?

GioNui
Khả năng hút nước chứa vào chất trồng thì như nhau, nhưng khả năng nhả nước ra thì khác nhau đúng không chú Hưng?

Cháu nghĩ lúc mới được tước nước, đất nung có bề mặt ít đọng nước hơn so với đá. Khi bề mặt ráo, đất nung vẫn nhả hơi ẩm đều đều trong khi đá thì càng ngày càng khó dần.

Rất đúng. Cảm ơn những nhận xét kỹ lưỡng của bạn Gionui. Nhưng đúng chứ chưa đủ?

Còn bạn nào ý kiến gì khác không?

GioNui
Nói sâu hơn nữa, có phải thế này không chú Hưng:

  • Các chất dinh dưỡng, muối khoáng được chúng ta cung cấp qua nước tưới thường ở dạng ion+, và hạt đất nung có dang ion-, nên hạt đất nung sẽ giữ lại các muối khoáng để cho cây nó lấy dần dần.
  • Trong khi diatomite nung thì cũng ở dạng ion+ nên chúng không hút và giữ muối khoáng trong chậu.

Cháu suy luận như trên vì hiểu loáng thoáng từ nội dung đăng trong trang web dưới đây. Nhờ chú dịch cho anh em tham khảo và cùng phân tích.

http://adamaskwhy.com/2013/02/01/the…sai-soil-epic/

Let’s talk attributes; what characteristics we are looking for in the growing mediums we use.
#1. Particle size
#2. Water retention
#3. C.E.C
#4 Durability
#5. Aesthetics
#6. Availability

#3. C.E.C. Now, what is that?

It stands for cation exchange capacity.
What is “cation”? Well, it is a term that describes a molecule (an ion) that has a positive charge. Why is this important?
Most nutrients (nitrogen etc.) are cations. The soils we use have a negative charge and attract the nutrients and hold them, making them available for plants to use.

Cái nhà ông Adam này nói chuyện CEC trong phần này không hay lắm. Có dịch ra cũng khó hiểu. Để nhẩn nha mình giải thích kiểu của mình là các bạn nắm được ngay. Nắm được rồi thì đọc của người khác viết cũng dễ hơn.

Có lẽ vấn đề hơi khó, lý do vì hồi nào tới giờ ít thấy đề cập trên các diễn đàn cây cảnh (hoặc có nói lướt qua chứ không giải thích) thành thử đa số các bạn chơi cây bonsai gần như chả đặt thành vấn đề. Chuyện này thì dễ hiểu, bởi lâu nay chúng ta thường hay pha trộn hữu cơ với tỉ lệ hơi cao (trên 25%) vào đất trồng nên ít thấy chuyện. Nhưng, một khi các bạn thấy được chuyện cần kiểm soát kỹ lưỡng, chặt chẽ hơn về mức lấy nước + chất dinh dưỡng (phân bón) của cây bằng cách dùng chất trồng hơn 90% vô cơ thì vấn đề nói tới tiếp đây lại là vấn đề hết sức cần để biết.

Đó là vấn đề: khả năng trao đổi các nguyên tố, phân tử tích điện dương của chất trồng. Giới khoa học gọi đó là “Khả năng trao đổi phần tử điện dương” (Cation Exchange Capacity: CEC).

Các bạn có thể xem thêm ở Wikipedia: Cation exchange capacity

Hoặc bạn nào tìm được thêm tài liệu tiếng Việt về vấn đề này, xin vui lòng đăng lên đặng giúp mọi người nắm rõ vấn đề.

Sau đây chúng ta sẽ để ý tới: CEC

Xem tiếp bài trong chủ đề Khả năng trao đổi phần tử điện dương >>
<< Một số thử nghiệm
You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply