Đôi điều về tác phẩm: Tùng treo vách đá


Nguồn: diễn đàn Cây Cảnh Việt Nam
Chủ đề: Gửi chú hqvuhototbung, anh Lâm Ngọc Vinh cùng các cao thủ
Chủ biên: hqvuhototbung
Cùng với ý kiến trích dẫn từ: hotucuong


Xin được góp ý trả lời suy đoán của mình về cách thực hiện và chăm sóc tác phẩm như dưới đây dựa theo những kinh nghiệm mình từng thực hiện.

Tùng treo vách đá

Tùng treo vách đá

Photo posted on Brendenstudio

Tác phẩm trên có 3 chuyện cần được nắm rõ:

  1. Bạn nên biết cách thực hiện một tấm Slab (khay hoặc vách núi) bằng vải (+khung lưới mắt cáo) và xi-măng (hoặc xi-măng trộn giấy vụn). (Bạn có thể xem thêm chi tiết ở bài: Làm khay, làm núi bằng vải).
  2. Tác giả đã dùng loại Tùng (mọc ở thế huyền nhai = treo ở vách đá). Đây là hình ảnh thường gặp ở những vách đá lộng gió (vùng bờ biển). Tùng là giống cây chịu nắng gió với bộ rễ kém (chậm và ít) phát triển nên thích hợp cho dạng tác phẩm này.
  3. Chất trồng là một hỗn hợp khá đặc biệt giống như đất thịt bờ ruộng.
  4. Chất trồng này của người Nhật ít phổ biến trên thị trường nước ngoài. Đất này người Nhật gọi là Keto.

Keto

Nguyên thủy thì Keto chỉ là đất thịt ở chân ruộng lúa. Khi dùng trong những cây mọc ở núi (tiểu cảnh hay non bộ), người ta thường pha thêm ít sợi green moss (loại Sphagnum moss còn sống, tuy đã hơi khô ráo).

Thoạt đầu, Keto chỉ dùng để trồng những cây nhỏ xíu nên người ta chỉ việc trộn ít sợi green moss vào Keto là bó quanh rễ rồi đem “ịn” vào vách núi là xong. Sau này, các tác phẩm bonsai dùng nhiều loại cây lớn, Keto không có khả năng giúp rễ phát triển mạnh nên người ta phải trộn thêm Keto với hạt đất sét nung Akadama (cỡ nhỏ nhất = 3mm) và sợi green moss. Nhờ vậy, rễ dễ phát triển trong hổn hợp đất bời rời trên.

Keto 100% (+ green moss) sẽ được dùng để phủ ngoài mặt đất trồng. Sau đó, rêu xanh sẽ được gắn lên mặt lớp Keto để tạo nét mỹ thuật và giữ cho Keto + đất trồng đủ ẩm.

Khoảng những năm 1995-1999, khi phong trào bonsai ở California bùng phát, người ta cũng kiếm cách tạo cây treo núi với Keto nhưng không có Keto. Thế là, người ta chế ra việc: rây lấy đất sét mịn (từ đất sét Akadama), trộn với rong khô (tức là sợi green moss vụn, khô, chết, đã biến màu thành nâu đen) rồi vo lại thành loại đất hơi dẻo. Từ đó họ gọi loại đất này là Peat muck (nghĩa là đất bùn trộn Peat = rêu).

Thế nhưng thực sự thì đất này không có độ dính cao vì đất sét Akadama đã được nướng nên độ dẻo (bám dính) rất kém. Vì thế, vách núi muốn giữ được đất trồng, người ta phải tạo hốc, đóng chì với giây cột vào kẽ đá giữ rễ + đất, và phủ lưới kẽm để giữ đất trồng. Rêu xanh sẽ được phủ ngoài che lưới và giữ ẩm.

hotucuong
Niêm luật của cây này ở đâu?

Cảm ơn bạn Hotucuong đã đặt một câu hỏi đặc biệt.

Nhớ đâu hồi trước mình có trình bày về tỉ lệ vàng một vài chủ đề: Thông đen, Rừng bonsai. Và mình cũng có nói: bạn đưa ra một tác phẩm nghệ thuật, rồi mình sẽ chỉ cho bạn “điểm vàng” của tác phẩm. Chứ mình thì thực sự không rõ hết ý nghĩa của từ “niêm luật” trong câu bạn hỏi.

Đây là điều hết sức thực lòng và nghiêm túc, không đùa.

Nếu như mình hiểu: niêm luật (niêm = dính, luật = phép tắc) = những phép tắc (bắt buộc) phải có để chi tiết này này dính chi tiết kia (đúng ra là chữ này, câu nọ dính với nhau trong các loại thơ phú) thì cây cối chỉ có vài niêm luật căn bản về sinh lý mà chúng ta từng học hồi Trung học: rễ hướng địa, thân hướng thượng, lá hướng quang…

Với nghệ thuật Bonsai, mình không thấy nên đặt ra vấn đề niêm luật khi cây đã thể hiện sức sống tốt trong tác phẩm (tức là cây đã được cung cấp đầy đủ những thứ nó cần). Duy nhất chỉ còn lại vấn đề:

Tác phẩm có biểu lộ chuyện gì nhìn”gai mắt” không?

Nếu mọi việc ở tác phẩm thấy thuận mắt: tác phẩm đạt!

Còn vấn đề tác phẩm có đẹp, có hồn… thì lại là chuyện khéo tay, khéo ý của người thực hiện và sức cảm nhận của người xem.

Như tác phẩm trên, với mình, về tổng thể thì đạt = không có gì trái mắt.

Thế nhưng có một điều đáng buồn: tác giả hơi tham nên đã tạo một nét “đồng điệu”.

Chính nét đồng điệu của cả chục bộ tàn trải đều trong vòm vách đá: độ lớn vòm tàn, khoảng cách vòm tàn… đã không làm bật ra được sức sống khó khăn của cây Tùng vách núi. (Bạn có dùng từ ngữ đơn điệu – montone).

Bởi đó, tuy là không có gì trái mắt, nhưng với mình, tác phẩm trên (bản chất rất đặc sắc) lại chưa làm lộ ra được nét đặc biệt của “giao hưởng giữa vách núi và cây Tùng với nắng gió vùng biển”.

Nói khác đi: điểm đặc sắc của cây Tùng treo vách đá nơi nắng gió ngoài biển đảo chưa toát ra được.

Rất mong bạn Hotucuong và các bạn cảm được ý kiến của mình.

Cùng với những hình ảnh giải thích khá chi tiết do bạn Lnvinh đã đăng, mình xin bổ sung thêm vài hình ảnh do chính mình thực hiện.

Việc thực hiện này cốt nhắm việc giải thích phương pháp nên sẽ tiến hành nhanh gọn đơn giản. Những chi tiết mỹ thuật (vốn rất cần thiết để tạo tác phẩm đẹp) sẽ được lược bỏ.

Kèm theo những hình ảnh do mình thực hiện, một số những hình ảnh trích trong Bonsai Today các số 24 và 78, cùng với hình trong quyển The Magician cũng sẽ được đính kèm cho thêm chi tiết. Lần lượt 3 phần sẽ được gởi tới các bạn.

  • Phần 1: đất trồng (keto)
  • Phần 2: vách núi bằng hỗn hợp xi-măng và giấy vụn
  • Phần 3: trồng cây Tùng lên vách

Mời các bạn xem: Đất trồng cây trên đá.


You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply