Ẩn Dật – Qingquan Zhao

Chủ biên: Hung Vu
Cùng với ý kiến trích dẫn từ: Gió núi


Đề tài: Ẩn Dật (a Recluse)
Loài cây: Thông Đen Nhật Bản (Pinus thunbergii)
Cao: 106cm
Tuổi: 25 năm

Cây Thông dạng phôi có mặt tiền mặt hậu như hình dưới đây.

Mặt tiền


Mặt hậu

Cây Thông Đen NB (hình trên) với dáng vẻ đơn độc, chân phương, không mấy bị vặn vẹo méo mó gì bởi thời tiết đã toát ra vẻ chứa đựng “tính Thiền”. Đó chính là những điều tác già Qingquan Zhao tìm kiếm để thực hiện tác phẩm Ẩn dật.

Đây là một cây Thông Đen Nhật Bản đào về từ ngoài rừng. Cây được quan sát kỹ trước khi chọn mặt tiền, dựa trên đường uốn cong ở thân và phần rễ lộ ở gốc.

Từ năm 2004, cây bắt đầu bước vào gia đoạn huấn luyện:

  • Cắt tỉa sơ bộ những cành không cần cho thiết kế tương lai.
  • Uốn thân.

Những cành mọc kiểu căm xe quanh thân được cắt bỏ, chỉ giữ một. Những cành gây rậm rạp cũng loại trừ. Một vài cành nhỏ (chi thứ) chưa dứt khoát quyết định, vẫn tạm giữ đó. Sau này sẽ tính.

Việc uốn thân tiến hành như sau:

  • Hai sợi giây đồng lớn được kẹp dọc suốt chiều cao thân.
  • Tiếp theo, dùng lá dứa dại (raffia) quấn chặt quanh thân từ gốc lên ngọn.

Việc uốn nửa dưới đường thân được thực hiện bằng những khúc gỗ ngắn như hình chụp bên dưới. Nửa thân trên còn lại:

  • Phần thân được quấn dây dồng và uốn theo dáng dự trù.
  • Cành cũng quấn dây để bẻ toàn bộ các cành hơi xuôi trĩu xuống.

Đến năm 2005, cây đã có thân cành vào dáng. Mọi dây quấn thân và cành được cắt bỏ. Các Bạn có thể thấy cành và lá đang có sức phát triển tốt: cây đã rậm lá trở lại.

2005

2006

Sang năm 2006, lá được tỉa bớt. Hai cành nhỏ ở khoảng giữa chiều cao thân đuốt thành Jin. Mọi cành còn lại được quấn dây lần thứ nhì và bẻ cho xuôi xuống thêm.

Các Bạn đã có thể loáng thoáng thấy dáng Văn nhân.

Đến năm 2011, tức 5 năm sau đó,phần đỉnh cây được cắt bỏ. Chính việc cắt ngọn đã giúp lộ ra 2 điểm:

  1. Tạo nét đặc sắc riêng của cây Thông Đen.
  2. Cành buông dài nhất, trước kia có vẻ ở gần khoảng giữa thân, nay nhìn như năm ở khoảng 1/3.

Hai điểm này đã nâng tầm đặc sắc và nét đẹp đơn độc tự nhiên của cây Thông Đen lên thêm một mức.

Cho đến năm 2014, 3 năm sau khi cắt ngọn, việc kiến tạo dáng Văn Nhân cho cây Thông Đen Nhật Bản coi như hoàn tất. Cây được chuyển vào dĩa để tăng nét tự nhiên.

Trong suốt quá trình thực hiện việc cắt tỉa, uốn nắn cho cây Thông Đen Nhật Bản từ kiểu mọc hoang dại tự nhiên chuyển thành một tác phẩm Thông Đen dáng Văn Nhân trong thể loại Penjing, tác giả đã luôn tâm niệm 2 điều:

  • Thể hiện tính khắc khổ (chủ nghĩa khắc kỷ) ở cây.
  • Làm lộ ra được ý niệm “thấy vũ trụ trong một hạt cát”, “thế giới nhân sinh hiện ra ở một cánh hoa”, “Phật tính lộ diện trên một chiếc lá”.

Cả hai điều trên vốn là những ý niệm căn bản sâu xa nhất của nhà Phật. Đồng thời với ý niệm: “sự thông thái nhất nằm trong điều đơn giản nhất”, của Lão giáo, cũng cần được hé lộ trong tác phẩm.

Bởi vậy, tác giả đã song hành 2 công việc:

  • Vừa chăm sóc cho cây phát triển thật tốt.
  • Vừa tỉa tót cho thật thoáng gọn. Giữ sao cho cành và lá ở mức ít và nhỏ nhất.

Cuối cùng thì việc kiến tạo “Ẳn Dật” hoàn tất vào năm 2014 và tác phẩm được ngắm thế này.

Mặt tiền

Mặt hậu

Gió núi

  • Làm lộ ra được ý niệm “thấy vũ trụ trong một hạt cát”, “thế giới nhân sinh hiện ra ở một cánh hoa”, “Phật tính lộ diện trên một chiếc lá”.

Nguyên văn của câu trên là như thế nào ạ?

Việc Bạn Gió Núi hỏi mình về những câu của Thiền Tông thì thế này.

Vốn những câu trên từng được lưu truyền hàng ngàn ngàn năm rồi. Trong sách vở nào thì mình không rành. Tuy nhiên, đoạn văn cuối trong diễn giải tác phẩm “Ẩn Dật” ở trên, chính là “dịch thoát ý” từ đoạn cuối của tác giả Qingquan Zhao ở phần kết của tác phẩm.

Nếu dịch ra theo nghĩa “gần như đen” thì đoạn văn trong hình trên sẽ là thế này.

Theo đuổi việc giữ cho cây Thông Đen ở mức tinh giản nhất về Mỹ thuật, chính là theo đường lối của Lão giáo: “sự thông thái cao nhất nằm trong điều đơn giàn nhất”, hoặc nói theo nhà Phật: “Cả thế giới trong một cánh hoa, và Phật tánh trong một chiếc lá”. Chính cái dạng tưởng như “chưa hoàn thiện “ấy lại thực sự biểu lộ mạnh nhất cái “thần” của tác phẩm. Chính nó đã gợi ra “cái tâm an bình”, cũng như thái độ hòa nhã với thế giới (chung quanh), và cả chuyện “không bị ràng buộc” gì (với xã hội, thoát tục) của một ẩn sĩ.”

Một vài ý kiến cá nhân mình về tác phẩm Ẩn Dật

Điều đáng nói trước tiên là mình rất thích tác phẩm này ở mọi mặt. Dẫu cho ngắm tác phẩm dưới góc nhìn Bonsai hay trầm tư với tác phẩm trên ý niệm của một Penjing đi nữa, nét thần của tác phẩm vẫn nhè nhẹ lan tỏa.

Quả là chả có gì mạnh bạo, nặng nề quanh cây Thông khẳng khiu trong vùng đất hoang sơ không mấy màu mỡ: chút cỏ dại vẫn mọc, ít đá sỏi đá vẫn lóng thoáng lộ mặt.

Nhẹ nhàng và pha chút khắc khổ đấy (cành oằn mình xuống) nhưng thần thái của tác phẩm đã chiếm lĩnh toàn bộ tâm trí mình với vẻ đẹp khó tả trên từng nét cả cây lẫn chậu và mặt đất trồng.

Chỉ có điều hết sức nhỏ: cá nhân mình lại thích ngắm cây ở mặt hậu diện hơn mặt chính diện (theo tác giả). Chả có lý do gì cả. Có lẽ chỉ là thói quen thích chuyển ánh mắt sang phía phải như có ý “hướng về miền vô thường xa xôi” vậy thôi.

Vấn đề kỹ thuật về uốn nắn cắt tỉa thân cành được tác giả Qingquan Zhao thực hiện hết sức đơn giản và hiệu quả. Kết quả có vẻ dễ đạt chính nhờ 2 yếu tố hết sức quan trọng, mà chúng ta lại thường bỏ qua.

  • Một là việc cắt tỉa uốn nắn có Mục Đích Đường Hướng thật rõ ràng theo đề tài đã đề ra ngay từ ngày đầu huấn luyện.
  • Hai là tác giả cho cây Thông có Đủ Thời Gian để thân vặn theo dáng uốn, cành lá phát triển giữ vững sức sống, và cả việc giúp lành những vết cắt cành trên thân liền sẹo sớm.

Phần cuối, có lẽ vốn là vấn đề khó khăn nhất đối với những Bạn chưa quen trồng Thông: gom rễ vào dĩa nhỏ.

Dẫu cho tác giả chả nói gì tới, nhưng chỉ riêng việc đưa dần bầu rễ nhỏ dần vào 4 cỡ chậu, đủ cho chúng ta thấy: cây Thông phát triển từ từ giúp những rễ được cắt ngắn từng phần (theo thời gian) phát sinh chóp rễ mới chính là điều cần thiết để có được tác phẩm ở dạng “một nhúm rễ ngắn ngủn” đủ cho cây trong chiếc dĩa nhỏ.

Cũng có lẽ, cây Thông này vốn lớn lên ngoài đất hoang dại nên rễ quanh cây có điều kiện lan tỏa. Vấn đề thường thấy: rễ quấn quanh gốc, như vẫn có với cây Thông trồng chậu từ nhỏ (ở nhà vườn), đã có vẻ không xảy ra.

Dẫu không bị rễ quấn gốc chăng nữa, tình trạng phù gốc của loài Thông cũng vẫn luôn xuất hiện một khi cây Thông đạt cỡ 10 tuổi trở lên. Có lẽ vì thế, các Bạn có thể thấy đất trồng cây Thông Đen trong tác phẩm Ẩn Dật đã phải vun cao để che lấp phần “u nần” gây nặng nề trong tác phẩm.

Quả là một cách “ăn gian” rất thông minh và khéo léo!


You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply