Tùng trên đá – Kimura

Nguồn: diễn đàn Cây Cảnh Việt Nam
Chủ đề: Rừng bonsai: lý thuyết và thực hành
Chủ biên: hqvuhototbung
(All pictures from The Magician, The bonsai Art of Kimura 2, 2007. For training purpose only.)


Mỗi khi nghe nói đến cây mọc trùm đá, chúng ta thường liên tưởng tới những bộ rễ ôm sát đá, phù to, rồi xuôi dần xuống đáy tảng đá và chui vào đất. Ở đây, ông Kimura đã không làm như vậy. Sau khi ngắm tác phẩm hoàn thành, chúng ta sẽ cảm nhận được sức sáng tạo tuyệt vời của bậc Thầy (dù còn đang ở thuở trung niên).

Có ba vấn đề các bạn cần nắm:

  • Ông Kimura cho biết: ông hết sức ngưỡng mộ nét đẹp thiên nhiên ở những cây bên bờ đá sương mù tại một hòn đảo nhỏ trong vùng biển Trung Hoa (China Sea) khi ông có dịp tới thăm. Từ đó, ý nghĩ thực hiện cây Tùng ôm đá (trong vùng sương mù) đã có trong ông.
  • Ông đã thu thập được cây Tùng vừa ý và luyện cây vào thế thác đổ (không thấy đề cập lúc nào, bao lâu). Đó là cây Shimpaku Juniper (Juniperus chinensis Sargenti) cao 74 cm, hoành 69 cm.
  • Riêng về khối đá thì tác giả bài viết trong sách không tìm được tài liệu xác thực về xuất xứ. Tác giả đoán định rằng khối thuộc loại đá rất nhẹ của Tàu (do cách ông Kimura cầm nhẹ nhàng). Có lẽ ông Kimura đã gia công đục đẽo và có thể đã dùng keo để gắn thêm cho có hình dáng đúng ý.
ttd01
ttd02

Mời các bạn theo dõi.

ttd03

ttd04

Trong thời gian trồng trong chậu đất, phần rễ của cây Juniper đã được tạo dáng đặc biệt.

Phần gốc, phía dự kiến áp sát vào đá, đã được dùng “mốp” (styrofoam) giới hạn rễ phát triển phía này.

ttd05

Rễ được tỉa và chải xuôi xuống (để tương lai sẽ chạy xuống dưới vùng đất ở chân tảng đá):

ttd06
ttd07

ttd08Rễ đã được đắp kín bằng đất nhão.
ttd09Tác phẩm chưa hoàn tất!

Tại sao lại phải dấu bộ rễ đi?

Sao không kiếm cách phô ra ra một chút như những cây có rễ trùm đá?

Mình nói riêng các bạn biết một chi tiết nhỏ về Tùng Shimpaku này. Juniperus là giống ít khi tạo được rễ cồ, mập. Do đó khả năng để rễ cây Tùng bám lộ trên mặt đá là điều không thực tế. Thứ nữa, Juniperus không phải là giống thích mọc ở chỗ dư nước, vì thế khả năng hút ẩm của lá Juniperus rất cao về đêm nhưng gần như hoàn toàn khép miệng khí khổng ban ngày. Do đó tại sao ở vùng núi đá ít mưa, rễ Juniper chỉ có chút xíu đất ở kẽ đá, nhưng cây vẫn sống được vì nhiều sương mù đọng trên lá. Dù là lá vảy, nó cũng hơi hé miệng về đêm.

Mời các bạn xem ý của ông Kimura dưới đây.

Ông Kimura đã nói:

“Rõ ràng là những tác phẩm cây trên đá thường có đủ điều kiện cho bộ rễ trùm qua đá. Từ đó bộ rễ thường được thấy ngay từ mặt tiền. Nhưng ở đây, tôi muốn trình bày cảnh tượng cây mọc ở ghềnh đá. Tôi muốn chuyển đến các bạn hình ảnh của một cây Tùng hết sức khó khăn vật lộn với thiên nhiên để sống còn. Nếu bạn thấy được rễ của cây Tùng ở ngay mặt tiền, chắc hẳn bạn sẽ không cảm nhận nổi những khốn khó của cây Tùng.

Cho nên, với tôi, việc lộ rễ ra mặt tiền không hẳn là điều luôn luôn cần thiết cho một cây bám đá. Hãy ngắm cây Tùng đây, bạn không thấy lộ rễ nào, nhưng những vòm lá của cây vẫn vướt lên trên đỉnh đá trong điều kiện khắc nghiệt của môi trường. Ấy là sức sống của cây trong hoàn cảnh ngặt nghèo, mà tôi muốn bạn cảm được”.

Bây giờ cây đã yên vị trên đá, trong khi chờ cây hồi phục và phát triển, ông Kimura gởi lời tới tòa báo (tạp chí Kindai Bonsai Magazine, Nhật bản) để mời mọi người đóng góp ý kiến trong việc thiết kế dáng dấp tác phẩm.

Để dễ hiểu hơn cách bố trí cùng các góp ý của giới tòa soạn, trong sách ghi chú 4 khu vực của tác phẩm như hình dưới đây.

Mỗi bạn có thể đọc tiếp phần dẫn giải bốn khu vực A, B, C, D dưới và ngó thêm vào 3 đề nghị kế tiếp. Sau đó tự mỗi bạn thử đưa ra một kiểu dáng xem sao nha!

ttd10Vùng A: đây là vùng đỉnh của tác phẩm. Bạn cũng thấy ngay là nếu đưa cây vào sát vùng đỉnh chừng nào thì Apex của cây sẽ khó tạo chừng nấy.

Thêm nữa, nếu hạ cây thấp xuống thì mức hài hòa giữa cây và đá sẽ kém dần tới mức chả còn liên hệ gì giữa đá với cây nữa.

Vùng B: là vùng phát triển của cây. Vùng này các cành sẽ cần được uốn sửa sao cho thấy được sự liền lạc giữa vùng đỉnh với vùng “thân” của bộ tàn và đồng thời thấy được thế thác đổ của cây từ cành nhánh.

Vùng C: vùng này là nơi cần nhiều suy nghĩ. Nếu trống trải, bạn có thể không thấy được mức “thác đổ cao độ của cây”.

Vả lại, cành nhánh uyển chuyển của cây có vẻ như đối chọi với tính rắn chắc, góc cạnh của tảng đá.

Bản thân ông Kimura cũng chưa quyết định dứt khoát chuyện này.

Vùng D: nếu để trống tải sẽ thiếu cân đối (cây và đá đổ về trái), nhưng muốn lấp đầy khoảng trống thì chả có cành nào của cây.

Sau đây là 3 đề nghị:

ttd11

Các bạn nghĩ sao? Bạn theo đề nghị nào?

Hay bạn vẽ riêng một kiểu của bạn?

ttd12Để tránh hiểu sai ý ông Kimura trong việc tạo dáng tác phẩm, mình xin đăng trên đây bản chính bằng Anh ngữ.

Gọi là bản chính trong sách mình có thôi, chứ gốc của những ý ông Kimura là tiếng Nhật đăng trong Kimdai Bonsai Magazine. Do bản tiếng Anh người ta cũng sợ là dịch không đúng ý ông Kimura khi ông trả lời ba bản phác thảo ở trên cho tác phẩm tương lai của ông. Nên mình đưa lên đây để các bạn rộng đường tìm hiểu.

Mình xin lược dịch ý của ông Kimura trả lời ba bản phác thảo như sau.

“Tôi, Kimura, không đề cập đến chuyện đúng sai, hay dở của những bản phác thảo trên, nhưng muốn nói tới những ý tưởng sáng tạo trong đó.

Tôi nghĩ, hẳn là các bạn đã bỏ ra thật nhiều công sức và thời gian để cảm nhận về một tác phẩm tương lai.

Mặc dầu các ý kiến có vẻ hơi “mạnh tay” một chút nhưng tôi lại thấy hết sức nghiêm túc, tuy rằng phải thú thật là những ý kiến này quả có ít khác biệt với ý tôi định tạo dáng cho tác phẩm.

Bản vẽ 1Bản vẽ thứ nhất:

“Nhận xét của tôi có thể chưa chín chắn khi tôi nghĩ ngay là phần tảng đá đã trội vượt quá nhiều so với cây. Nếu vậy thì quá là uổng. Bởi vì khi bạn chú tâm quá nhiều vào phần đá thì vai trò chủ chốt của cây trong tác phẩm chả còn gì để nói.”

(Lời tác giả bản Anh ngữ: Bởi đây là phần trích dẫn, chúng tôi không có ý bóp méo, tuy có thể có chút sai lệch khi dịch thuật, nhưng chắc chắn là các bạn nắm được ý của ông Kimura.)

Bản vẽ 2Bản vẽ thứ nhì:

“Tôi nghĩ là các bạn đã cố diễn tả sức mạnh của tảng đá bằng những nét uyển chuyển của cành nhánh cây Tùng. Nhưng các bạn lại đẩy vai trò của cây lên cao quá. Trong khi đó, tôi lại có ý đưa giá trị của những món khác lên thêm một chút.

(Lời tác giả bản Anh ngữ: ông Kimura muốn nói đến giá trị cân đối tương xứng giữa 3 vật thể: Cây, Đá, Chậu khi dùng cụm từ “những món khác”. Chứ không phải là chỉ chú trọng tới mỗi cái cây còn thì chả làm gì cho đá và chậu).

Bản vẽ 3Bản vẽ thứ ba:

“Tôi cảm thấy phục ý tưởng này. Tuy vậy, nếu các bạn đã nhấn mạnh về mức cứng cáp của tảng đá mà lại để cho cành nhánh của cây Tùng tỏa đều ra hai bên thì lại e là đánh mất tính cách chuyển động của cây Tùng (không biết là phần dịch này có sai ý không – lời tác giả Anh ngữ). Tôi thích phần ý tưởng cho đỉnh ngọn cây Tùng chuyển hướng vể phía lưng tảng đá.”

Thế rồi cuối cùng thì ông Kimura đã thực hiện thế nào.

Các bạn chịu khó đọc lại phần giải thích các vùng A, B, C, D để thấy ông ấy đã quyết định thế nào. Đọc đến đâu, các bạn đối chiếu với kết quả ở tác phẩm đến đấy.

Tùng trên núi

Vùng A: đây là vùng đỉnh của tác phẩm. Bạn cũng thấy ngay là nếu đưa cây vào sát vùng đỉnh chừng nào thì Apex của cây sẽ khó tạo chừng nấy.

Thêm nữa, nếu hạ cây thấp xuống thì mức hài hòa giữa cây và đá sẽ kém dần tới mức chả còn liên hệ gì giữa đá với cây nữa.

Vùng B: là vùng phát triển của cây. Vùng này các cành sẽ cần được uốn sửa sao cho thấy được sự liền lạc giữa vùng đỉnh với vùng “thân” của bộ tàn và đồng thời thấy được thế thác đổ của cây từ cành nhánh.

Vùng C: vùng này là nơi cần nhiều suy nghĩ. Nếu trống trải, bạn có thể không thấy được mức “thác đổ cao độ của cây”.

Vả lại, cành nhánh uyển chuyển của cây có vẻ như đối chọi với tính rắn chắc, góc cạnh của tảng đá.

Vùng D: nếu để trống tải sẽ thiếu cân đối (cây và đá đổ về trái), nhưng muốn lấp đầy khoảng trống thì chả có cành nào của cây.

Riêng ở phần D, ông Kimura đã trồng một cây nhỏ (không rõ đích xác là cây gì, có vẻ như một cây Đỗ Quyên lùn đã cắt bớt lá). Cây này là nhiệm vụ đối trọng với khối cây chính bên trái.

Năm 1998, tác phẩm được bày triển lãm chung với một tác phẩm “cây đầu ghềnh” khác.

ttd14

(Xin lỗi, tay rung, hình chụp hơi mờ.)

Hết phim!

Tùng trên đá


You can leave a response, or trackback from your own site.

Leave a Reply